Gene Kellys bukser og det bedragersk fjasete

Arne Henning Årskaug - foto Kristin Aafløy Opdan
Foto: Kristin Aafløy Opdan

Bok: Utstyrstekstar
Forfatter: Arne Henning Årskaug
Forlag: Samlaget
År: 2015
Første setning: Det kjem til å kome betre kjærleikar for ________ og ________.

Det er trangt. Det er varmt. En ungdom, ikke russ ennå, prater for høyt i telefonen. Mannen ved siden av smatter på en tyggis. En annen spiser knekkebrød med brunost og smuler på damen ved siden av. En ung mann har høretelefoner som ser ut som to måner som går i bane rundt hodet hans. Han deler tunge rytmer med flere rundt seg, men er ikke klar over det. Er han virkelig ikke klar over det? En gammel dame holder seg fast så knokene hvitner. Ikke så rart, sjåføren har nok en drøm om å kjøre en rød Ferrari. Ikke en rød buss.

Det er her jeg leser. Hver morgen og hver ettermiddag. Stående. Noen ganger er medpassasjerene mer interessante enn boka, andre ganger glemmer jeg nesten å gå av.

Det er andre som leser også. De aller fleste leser papirbøker. Det er billigst på 79-bussen.

Jeg prøver alltid å se hva de andre leser, hvilken verden de er i. Det er ikke alltid jeg er modig nok, eller nærme nok, til å spørre. Det er sjelden jeg blir spurt selv. Bortsett fra med «Utstyrstekstar.» Det må være en slags rekord. Fem morgener. Fem spørsmål.

«Hva handler den boka der om ‘a?»

Det var det vanskeligste spørsmålet jeg kunne få.

«Du har kanskje rett i at det ikkje er særleg lett å summera opp boka i korte drag,» sier Arne Henning. ««Utstyrstekstar» er ei prosasamling hvor både karakterar, språk, og i nokre høve teksten sjølv, skaper seg om og til i situasjonar dei ikkje heilt veit korleis dei skal te seg i. Sjølv kaller eg desse situasjonane for kvardagsskak. Kva som set i gong kvardagsskaket varierer frå tekst til tekst, det kan til dømes vere å få eit uventa besøk, å finne en skorpion i støvelen sin, å bli utsett for ein overraskningsfest eller å få ansvar for eit hemngjerrig møbel.»

«Sjølve tittelen er eit nyord som har sitt opphav i det kanskje litt gløymde nemninga utstyrsfilm. Denne sjangeren omfattar filmar, kanskje særleg musikalar, kor utstyr, kulissar og effektar er særleg framståande, medan det narrative gjerne kjem i andre rekkje. Tanken med tekstane i «Utstyrstekstar» er at språket skal utgjere desse effektane og kulissane, og på denne måten vere boka sin eigentlege hovudperson. Det oppstylta og brokete språket som pregar samlinga er vidare kombinert med ei smålåten og stillfaren, kanskje sunnfjordsk sinnstemning som de fleste karakterane er utstyrt med.»

«Utstyrstekstar» er ikke blant de tykkeste bøkene. Likevel brukte jeg lang tid på å lese den. Ikke fordi den er skrevet på nynorsk, men fordi den er skrevet på svært god nynorsk. Jeg koste meg. Gjentok ord som hadde god klang. Skjønte ikke hvorfor vi ikke leste slike tekster på skolen.

«Det har vore eit mål for meg å ha eit leikent og levande språk,» sier Arne Henning, «mellom anna ved å konstruere nyord og å dra fram ord og vendingar som kanskje ikkje alltid er like mykje brukte og som i verste fall har enda opp med å bli ordlistefyll. Eg meiner dette i mange høve er ufortent og vil vise at dei absolutt har ein plass, i alle fall i skjønnlitteraturen.»

Omslag UtstyrstekstarOmslaget, laget av Exil Design, gjenspeiler språkleken.

«Mitt innspel til prosessen var at eg gjerne ville ha noko overlessa, tilrota og leikent som skulle passe til innmaten, noke både Samlaget og designar var einig i,» sier Arne Henning. «Det kan og nemnast at eg vart veldig glad då eg fekk buksene til sjølvaste Gene Kelly med på framsida.»

Det er ikke bare språket som er variert. Karakterene som skildres er like uforutsigbare. Arne Henning har tidligere kalt dem identitetsløse, men jeg er ikke helt enig i det.

«Paradoksalt nok,» sier Arne Henning, «er kanskje identitet det temaet som går mest att i samlinga, slik eg ser det. For mange av karakterane er dette ein sopass skjør storeleik at dei ikkje veit anna råd enn å ta til takke med den personlegdommen som omgjevnadane gjev eller pressar på dei. På denne måten blir det skapt ein del overlappande eller kollektive identitetar som meir eller mindre går på autopilot. Dette har vore interessant å utforske gjennom skrivinga.»

Men ordene kommer ikke alltid av seg selv.

«Den største utfordringa for min del har vore å handtere tanke- og tidssluket som vegen mot debuten har utgjort,» sier Arne Henning. «Skriving kan for meg vere ein tungrodd, tidkrevjande og nokre gongar beint ut trøyttsam aktivitet som eg må innrømme eg ikkje alltid er like glad i. Det kjem sjølvsagt både blaff og lengre strekk der eg set pris på denne putlinga, men dei skulle gjerne ha kome oftare. I dei to åra det har teke å skrive ferdig boka har eg dessutan opplevd å bli råka av dårleg samvit i andre gjeremål der eg har følt eg eigentleg burde ha skrive.»

«Den fyrste gleda som meldte seg etter at boka hadde kome seg ut i verda var difor å oppdage all den ledige tida som brått var frigjort,» fortsetter han. «Endeleg kunne eg sjå film, lese bøker, studere, slaure og drikke øl med vener og kjæraste uten å ha dårleg samvit. Vidare er eg ikkje mindre freidig enn at eg synest det er hyggjeleg å få tilbakemelding på det eg skriv. Eg blir veldig glad av å høyre om menneske som har lest boka, og kanskje til og med har fått noko ut av ho.»

Livet vender tilbake til normalen etter en bokutgivelse – i alle fall for en stakket stund.

«Eg kjem nok til å prøve å ta opp igjen skrivinga på seinsommaren en gong,» sier Arne Henning, «og denne gongen spekulerer eg på å gje meg i kast med langformatet. Eg har so vidt begynt å pusle med ei slags idé som eg har lyst til å realisere, og det kan fort bli dystre og mørke greier. Der «Utstyrstekstar» på mange måtar henta inspirasjon i frå musikalen, trur eg dette prosjektet kjem til å ta meir utgangspunkt i grøssaren. Eg trur ikkje det vert noko hyggjeleg bok å skrive.»

Legg igjen en kommentar

Din e-postadresse vil ikke bli publisert. Obligatoriske felt er merket med *